Notoj pri la historio de BEJO
de Aloísio Sartorato en "Rio Esperantista" - okt-dec/1988

1987 estis, sendube, festa jaro.  Esperanto centjariĝis, BEL okdekjariĝis kaj BEJO dudekjariĝis.  Kaj kiam oni dudekariĝas, estas taŭga momento por ke unuafoje oni rigardu malantaŭen.

En la komenco estis kvin junuloj em Rio de Janeiro: Alfredo Enio Duarte, Francisco Wechsler, Jair Salles, Paulo Sérgio Vianna kaj Aloísio Sartorato. Estis la jaro 1964 kaj preskaŭ ĉiusabate ili renkontiĝis en la sidejo de Brazila Esperanto-Ligo kaj ankaŭ en la sidejo de Kultura Kooperativo de Esperantistoj.  Tiam interalie ili diskutis entuziasme pri la neceso fondi TEJO-sekcion en Brazilo.

Sed en alia ekstremo de Brazilo, pli precize en Fortaleza, la sama penso venis al la kapo de kvin entuziasmaj junuloj: Carlos Lima Mello, Francisco Barbosa, Cesar Oliveira Barros Leal kaj du aliaj, kies nomojn mi ne plu memoras. Al tiu grupo aliĝis la sekvintan jaron Roberto Passos Nogueira.

Malgraŭ la manko de kontakto inter la du grupoj, ambaŭ decidis ne tuj fondi brazilan junularan organizaĵon, sed atendi la tiam baldaŭ okazontan XIX Brazilan E-Kongreson en Rio de Janeiro por diskuti kun aliŝtataj junuloj la konvenecon de tiu iniciato.

Kaj tiel okazis. En oktobro/65, la du grupoj renkontiĝis dum la kongreso kaj decidis ke la plej taŭga vojo antaŭ ol fondi BEJO-n estus organizi lokajn grupojn.  Konsekvence aperis la du unuaj junular-grupoj: en Rio, Guanabara Esperanto-Junularo (GEJ) kaj en Fortaleza, Ceará Esperanto-Junularo (CEJ).

Dum du jaroj la grupoj aktive agadis en siaj respektivaj teritorioj, varbante pli da membroj.  Ili ankaŭ prelegis pri E-o kaj organizis plurajn kursojn en-kaj-ekster esperantaj organizaĵoj.  Kaj dum tiu periodo, ili eldonis siajn proprajn bultenojn en senriproĉa esperanto-lingvaĵo: "Meteoro", oficiala organo de Guanabara Esperanto-Junularo, kaj "Verda Maro", oficiala organo de Ceará Esperanto-Junularo.

En 1967, la membroj de la du grupoj denove renkontiĝis.  Ĉi-foje en Santos Dumont, Minas Gerais, okaze de la II Esperanto-Seminario de Kultura Kooperativo de Esperantistoj.  Post kunveno de prok. 30 gejunuloj venintaj el diversaj brazilaj ŝtatoj, oni konstatis ke la grundo jam estis bone preparita kaj decidis fondi BEJO-n "provizore".  Ĉiuj aprobis kaj subskribis la dokumenton konatan kiel "Deklaro de Santos Dumont" (v. IMPULSO n-ro 1) kaj oni elektis provizoran estraron, kiu havis kiel ĉefan taskon la preparon de la statuto de la organizaĵo.

En la sekvanta jaro, okaze de la III Esperanta Seminario, en Nova Friburgo, la brazila junularo denove kunvenis kaj decidis pri la oficiala fondo de BEJO, aprobante ĝian statuton kaj konfirmante la "provizoran" estraro por plia du-jara mandato: Francisco Stefano Wechsler (Prezidanto), Roberto Passos Nogueira (Vic-prezidanto de la Norda kaj Nordorienta Regionoj), Wilson Ferreira Martins (Vic-prezidanto de la Suda Regiono), Umberto Ferreira (Vic-prezidanto por la Centra Regiono), Paulo Sérgio Vianna (Ĝenerala-Sekretario) kaj Aloísio Sartorato (Kasisto).

La sidejo de BEJO funkciis en Rio de Janeiro, kie ekzistis tiutempe la plej forta loka junulara movado, kaj kie loĝis tri el la estraranoj: Francisco, Paulo Sérgio kaj Aloísio.

BEJO glate progresis. Fondiĝis novaj junularaj grupoj en pluraj urboj. La oficiala organo "Impulso" aperis kaj "furoris" en-kaj-eksterlande. TEJO akceptis la oficialan aliĝon de BEJO.

La tri estraranoj en Rio estis plene arĝitaj je pluraj laboroj.  Francisco zorgis pri la revuo ĉe la presejo (ĝi estis sub la redakta respondeco de Nogueira) kaj pri eksterlandaj kontaktoj (TEJO, UEA kaj aliaj).  Paulo zorgis pri la enlanda korespondado, kontakto kun junulargrupoj kaj redaktado de BEbo (BEJO Informa Bulteno).  Mi respondecis pri kasistaj laboroj kaj kunhelpis Paulo-n en la redakto de BEbo, krom zorgi pri ĝia pres-aranĝo. La ceteraj vic-prezidantoj agadis laŭeble en siaj respektivaj regionoj.

Tamen, en la dua semestro de 68, okazis eta krizo en BEJO.  Paulo Sérgio, pro personalaj kialoj, devis forlasi la estraron kaj mi subite estis ŝarĝitaj ankaŭ de la sekretariaj kaj redaktaj laboroj de li faritaj ĝis tiam.

La situacio fariĝis por mi neeltenebla, ĉar ne estis eble fari samtempe la laboron de du personoj.  Tiam mi skribis al Mello, Nogueira kaj José Mário (el Natal): la junulara movado en Rio malfortiĝis, dum en Nordoriento ĝi daŭre prosperas (tiutempe, jam estis okazintaj du regionaj E-renkontiĝoj organizitaj ekskluzive de la junularo!); do alvenis la momento por ke la administra parto de BEJO iru al la manoj de nordorientanoj.  Kaj en 1969 en São Paulo, okaze de la E-a Seminario tie okazinta, elektiĝis nova BEJO-estraro, kies prezidanto fariĝis José Mário Marques, el Natal, ĝenerala-sekretario Carlos Lima Melo, el Fortaleza, kaj kasisto Iraci Sales Nobre, el Natal. Vic-prezidantoj fariĝis: Marcelo Engrácia Garcia (Sudo), Manoel Floro (Oriento), Robeto P. Nogueira (Nordoriento), Waldir Antônio Silvestre (Centro).

BEJO do komencis novan tre pozitivan fazon (la "nordorientan"). La revuo daŭre aperis.  Novaj grupoj estiĝis.  Oni instruis la lingvon amase. Tamen la politikaj okazaĵoj de la 70-aj jaroj en nia lando ankaŭ atingis la movadon.  "Oni diris" ke iu membro de Rio Grande do Norte E-Junularo okazigis politik-tendencan kunvenon en la esperantista sidejo. La sekurec-polico sciis pri la afero kaj pluraj membroj de la junulara grupo estis invititaj ĉeesti al la policejo por doni klarigon pri tiu afero (ĉu ili ankaŭ estis perfortitaj, mi ne scias, tamen oni konjektis pri tio).

Tia okazintaĵo grave malvarmigis la entuziasmon de la nordorientanoj. Iom post iom BEJO agoniis kaj, finfine, komplete stagnis.

Nur en 1975, kiel fenikso, ĝi reviviĝis el la cindroj pere de junular-grupoj en Rio de Janeiro, sub la gvido de Ciro Gomes de Freitas.  Sed tio estas alia historio, kies detalojn povas pli bone rakonti la dua generacio de BEJO-anoj.